Saga Félags um innkirtlafræði

Félag um innkirtlafræði var stofnað 1981 af Gunnari Sigurðssyni og Ástráði B. Hreiðarssyni innkirtla-og efnaskiptalæknum. Tilgangur félagsins var fyrst og fremst að "stuðla að aukinni fræðslu og skoðanaskiptum á sviði þessarar vaxandi greinar læknsifræðinnar" einsog segir í fundargerð stofnfundar. Stofnfélagar stóðu við sín fyrirheit, og félagið hefur síðan verið mjög virkt í fræðslu og fundarstarfi.  Félagið hefur haldið fræðslufundi í samstarfi við önnur félög eins og  Félag íslenskra gigtarlækna, nýrnalækna, heimilislækna, geðlækna og hjartalækna.  Slíkt samstarf hefur verið giftusamt fyrir alla aðila. Félagið hefur haldið fjölda funda með erlendum innboðnum fyrirlesurum þar sem hægt hefur verið að skiptast á skoðunum og ræða flókin sjúkratilfelli. Eins og nafn félagsins ber með sér er það ekki eingöngu opið læknum með sérfræðiviðurkenningu á sviði innkirtla-og efnaskiptalækninga, þó lagabreytingar hafi fest þetta félag í sessi sem sérgreinastéttarfélag fyrrnefndra sérfræðinga árið 2004. Frá árinu 2004 hefur félögum því verið skipt í "aðalfélaga/aðalmeðlimi" og "aukafélaga/aukameðlimi" sem koma úr ýmsum undirgreinum en deila áhuga á innkirtla-og efnaskiptasjúkdómum. Félagið hefur því breiðan hóp áhangenda úr öðrum sérgreinum og miða fræðslufundir félagsins oftast að því að ná til allra meðlima. Félagið er ekki stórt. Árið 2012 voru aðalmeðlimir 14, þar af 5 barnainnkirtlalæknar og 9 lyflæknar með innkirtla-og efnaskiptalækningar sem undirgrein. Árið 2026 eru greiðandi aðalmeðlimir 16, þar af eru 4 barnainnkirtlalæknar og 12 lyflæknar með innkirtla-og efnaskiptalækningar sem undirgrein.  Greiðandi aukameðlimir eru 8. Auk þessa eru 3 læknar Heiðursmeðlimir frá árinu 2012,  þeir eru Gunnar Sigurðsson professor emeritus, Ástráður B Hreiðarsson professor emeritus og Árni V Þórsson professor emeritus. 

Stjórn félagsins var lengst af skipuð af stofnefndum félagsins og kom Árni V Þórsson snemma þar inn. Árið 2001 tóku Rafn Benediktsson formaður, Ari J Jóhannesson ritari og Gunnar Valtýsson gjaldkeri við stjórn félagsins og sátu út árið 2007.  Árið 2008 urðu stjórnarskipti þegar Kolbeinn Guðmundsson formaður, Helga Ágústa Sigurjónsdóttir ritari og Bolli Þórsson tóku við í 2 tímabil (hvert tímabil kjörinnar stjórnar er 3 ár). Árið 2014 skiptu þau sætum og Helga Ágústa var formaður, Kolbeinn Guðmundsson ritari og Bolli Þórsson gjaldkeri. Árið 2020 heldu Helga Ágústa formaður og Kolbeinn Guðmundsson ritari áfram en Bolli Þórsson valdi að víkja sæti og Ragnar Bjarnason var kjörinn gjaldkeri.  Árið 2022 valdi Kolbeinn að víkja sæti og Berglind Jónsdóttir var kjörin ritari í hans stað, áfram voru kosin Helga Ágústa formaður og Ragnar Bjarnason gjaldkeri. Árið 2026 völdu Helga Ágústa (þá búin að skila 6 árum sem ritari og 12 ár sem formaður) Berglind Jónsdóttir ritari (4 ár) og Ragnar Bjarnason gjaldkeri (6 ár) að víkja sæti. Ný stjórn var kosin, Margrét Jóna Einarsdóttir formaður, Guðrún Höskuldsdóttir ritari og Sigríður Björnsdóttir gjaldkeri. Yfirlit yfir stjórnir FUI eru því 1981-2026:

1981 Gunnar Sigurðsson og Ástráður B Hreiðarsson

Gunnar Sigurðsson, Ástráður B Hreiðarsson og Árni V Þórsson

2001 Rafn Benediktsson (formaður), Ari J Jóhannesson (ritari), Gunnar Valtýsson (gjaldkeri)

2008 Kolbeinn Guðmundsson (formaður), Helga Ágústa Sigurjónsdóttir (ritari), Bolli Þórsson (gjaldkeri)

2014 Helga Ágústa Sigurjónsdóttir (formaður), Kolbeinn Guðmundsson (ritari), Bolli Þórsson (gjaldkeri)

2020 Helga Ágústa Sigurjónsdóttir (formaður), Kolbeinn Guðmundsson (ritari), Ragnar Bjarnason (gjaldkeri)

2022 Helga Ágústa Sigurjónsdóttir (formaður), Berglind Jónsdóttir (ritari), Ragnar Bjarnason (gjaldkeri)

2026 Margrét Jóna Einarsdóttir (formaður), Guðrún Höskuldsdóttir (ritari), Sigríður Björnsdóttir (gjaldkeri)

Efnaskiptasjúkdómar eru í eðli sínu mjög þverfaglegir. Einkenni sjúkdómanna eru oft margslungin og meðferð sjúkdómanna og aukaverkana þeirra oft í höndum margra sérgreina. Þetta er meginástæða fyrir breidd í félagatali. 

Efnaskiptasjúkdómar eru margir sjaldgæfir og en þeir eru einnig margir að tölu. Hluti þeirra sjúkdóma sem tilheyra sérgreininni fer þó vaxandi eins og áunnin sykursýki, offita og frumkomið aldósterónheilkenni, en árið 2026 er vel þekkt að frumkomið aldósterónheilkenni er afar vangreint. Ekki bara á Íslandi, og ásamt sykursýki og offitu verður stór hluti þeirra sjúkdóma sem sérgreinin mun sinna í framtíðinni og samhliða öðrum sérgreinum læknisfræðinnar.

Frá upphafi hefur félagið notið samstarfsins á milli barnainnkirtlalækna og þeirra sem sinna fullorðnum einstaklingum með innkirtla-og efnaskiptasjúkdóma. Eftir þessu einstaka samstarfi er tekið og verið margsinnis haft á orði af erlendum samstarfsfélögum með mikilli viðringu. Það er mikilvægt þegar barn flytur úr eftirliti barnainnkirtlalækna að finna þessa samvinnu. Öll vinna við s.k. "transition" hefur því verið frekar auðveld á Íslandi.  Félagið hefur því stutt við samvinnu og samskipti innkirtlalækna barna og fullorðinna eins og sjá má á stjórn félagsins alla tíð.

Allir læknar sérgreinarinnar hafa numið allt sitt framhaldsnám í sérgreininni erlendis frá hinum ýmsu löndum og verið þar í styttri eða lengri tíma að námi loknu:

Arna Guðmundsóttir, Ari J Jóhannesson, Gunnar Valtýsson, Árni V Þórsson og Soffía G Jónasdóttir í Bandaríkjunum,  Bolli Þórsson, Guðni Guðnason, Guðrún Höskuldsdóttir, Helga Ágústa Sigurjónsdóttir, Páll Pálsson, Sigríður Bára Fjalldal, Steinunn Arnardóttir, Berglind Jónsdóttir og Ragnar Bjarnason í Svíþjóð og Rafn Benediktsson og Tómas Ágústsson í Bretlandi.

Læknar sérgreinarinnar hafa margir hverjir unnið vísindavinnu samhliða læknastarfinu og um árabil hefur  Hjartavernd komið að starfi félagsins með fjölbreyttri vísindavinnu og lagt mikið efni til mikilvægra funda félagsins. Í þessu samhengi er vert að nefna digra aðkomu Vilmundar Guðnasonar forstjóra Hjartaverndar ásamt Bolla Þórssyni og Thor Aspelund. 

Félagið var aðildarfélag að Icelandic Danish Diabetes Club (IDDC) , sem Ástráður B Hreiðarson og Kjeld Hermansen stofnuðu er Ástráður flutti til Íslands eftir sitt framhaldsnám í Danmörk. IDDC hélt árlega fundi, fyrst í París en síðan til skiptist á Íslandi og í Danmörk. Allir þeir sem tóku þátt í þessu félagi fluttu fyrirlestra sem voru á heimsvísu og íslenskir læknar nutu þar aðkomu vísindastarfsemi Hjartaverndar meðal annars, auk þess að fá fræðslu frá dönsku starfsfélögunum sem allir skipuðu sterkan grunn að vísindastarfsemi í sykursýki á heimsmælikvarða. Eftir að Ástráður og Kjell luku störfum voru haldnir nokkrir fundir sem yngri innkirtlalæknar stóðu að bæði á Íslandi og í Danmörk. Félagið lagðist niður við heimsfaraldur Covid-19 árið 2020, af ýmsum öðrum ástæðum, svo sem erfiðleika við að afla styrkja fyrir fundina.

Félagið er einnig aðildarfélag að Scandinavian Society for the Study of Diabetes (SSSD). Það félag var stofnað 1966. Fundir félagsins eru haldnir til skiptis í Danmörk, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Íslandi. Þar er norrænum vísindamönnum ungum sem eldri gefið tækifæri til að kynna sín vísindaverkefni og hafa margir ungir vísindamenn haldið sín fyrstu erindi á þessum fundum. Á fundunum er virtum vísindamönnum, ungum sem eldri veittar viðurkenningar fyrir vísindavinnu sína og veittir styrkir í því samhengi. Fundurinn var fyrst haldinn á Íslandi 2006 þá 2011, 2016, 2022 og verður aftur 2027.

Vísindavinna er grunnur að framförum í sérgreininni eins og allri læknisfræði og mikilvægt að íslenskir innkirtlalæknar haldi áfram á þeirri braut.  Margir af læknum sérgreinarinnar á Íslandi eru með doktorspróf og árið 2024 var fyrsta doktorsvörn læknis með vísindaverkefni innan sérgreinarinnar varið við Læknadeild, Háskóla Íslands. Vonandi er það bara byrjunin á áframhaldandi farsælu vísindastarfi innan sérgreinarinnar.

Félagið hefur verið virkt og haldið fjölda fræðslufunda frá upphafi. Frá árinu 2008 hefur félagið haldið eftirfarandi fundi fyrir utan ráðstefnuhöld SSSD og IDDC. Málþing á Læknadögum frá árinu 2008 - 2026 hafa verið 6 og kvöldfundir fyrir félagsmenn tengdum þeim við nokkur tilfelli. Fræðslufundir frá árinu 2008 - 2026 hafa verið 31  auk  6 sjúkratilfellafunda. Heiðursmannafundur var haldinn 2012 -heilsdags málþing á Hótel Lofleiðum með 80 gestum með 3 innboðnum erlendum gestum, þar sem  prófessorarnir Gunnar Sigurðsson, Ástráður Hreiðarsson og Árni V Þórsson voru kvaddir úr klínískri vinnu á þennan afar viðeigandi hátt og sæmdir heiðurstilnefningu félagsins. Félagið hefur á þessum tíma haldið 6 s.k. "Neuroendocrine meeting" sem haldnir hafa verið utan Reykjavíkur frá hádegi á föstudegi til hádegis á laugardegi, með aðkomu innboðinna erlendra og innlendra gesta til að ræða heiladingulssjúkdóma og fá ráð við flóknum sjúkratilfellum. Heila-og taugaskurðlæknar hafa verið með á þessum fundum auk röntgenlæknis sérhæfðum í heiladingulssjúkdómum sem sýnt hefur þær myndir sem við hefur átt . Þetta hafa verið einstakir fundir sem hafa gefið félagsmönnum mikið og styrkt tengsl félagsins út á við, bæði innan og utan lands. Auk þessa hefur félagið frá 2019 haldið 6 sjúkratilfellafundi utan spítala þar sem flókin tilfellli eru rædd varðandi greiningu og meðferð ásamt fræðilegum erindum. Félagið hefur frá árinu 2008 boðið inn 25 erlendum fyrirlesurum auk allra innlenndra gesta, og haldið sína fundi í samvinnu við félag geðlækna, gigtarlækna, hjartalækna, heimilislækna, nýrnalækna og öldrunarlækna við mismunandi tilfelli. Erlendir fyrirlesarar innboðnir á SSDd og IDDC hafa verið margir auk þessa 25 sem nefndir hafa verið.

Með árunum mun  bætast við þessa sögu félagsins sem fyllir 45 ár árið 2026.

 Ritað 30.mars 2026 af: Helga Ágústa Sigurjónsdóttir

Heimild:

Kolbeinn Guðmundsson. Sérgrein. Frá innkirtlafélaginu. Læknablaðið 05.tbl.98.árg.2012