Nýverið dæmdi Hæstiréttur um lögmæti uppsagnar barnshafandi læknis. Málarekstur læknisins var studdur af LÍ, sem taldi uppsögnina ólögmæta og brjóta gegn 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof. Í 30. gr. laganna segir að óheimilt sé að segja starfsmanni upp störfum vegna þess að hann hefur tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs eða er í fæðingar- eða foreldraorlofi nema gildar ástæður séu fyrir hendi og skal þá skriflegur rökstuðningur fylgja uppsögninni. Sama gildi um uppsagnir þungaðrar konu og konu sem nýlega hefur alið barn. LÍ taldi að engar slíkar gildar ástæður hefðu verið fyrir hendi í þessu tilviki og studdi því félagsmann sinn í málaferlunum.

 

Málavextir eru þeir að K réð sig til starfa sem læknir hjá Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins árið 2007. Í upphafi var K ráðin tímabundið, en haustið 2009 var gerður við hana samningur um fastráðningu. Íslenska ríkið taldi aðdragandi að ráðningu K þann að í árslok 2006 hafi einn af barnalæknum stofnunarinnar látið af störfum. Auglýst hafi verið eftir barnalækni til starfa, annaðhvort með sérhæfingu og reynslu á sviði fatlana eða með áhuga á að afla sér þekkingar á því sviði sem nýttist til sérfræðiviðurkenningar í fötlunum barna. Ekki hafi tekist að finna barnalækni á þessum tíma með svo sérhæfða menntun. Forstöðumaður stofnunarinnar hafi því boðið K að koma til starfa sem almennur læknir á meðan verið væri að finna sérfræðilækni til starfa. Í janúar 2010 var K tilkynnt að nýr sérfræðilæknir myndi koma til starfa og henni yrði formlega sagt upp. Starfsmönnum Greiningar- og ráðgjafastöðvar ríkisins var sendur tölvupóstur þann 1. febrúar 2010 þar sem fram kom að K myndi hætta. K tilkynnti yfirmanni sínum að hún væri barnshafandi 17. febrúar 2010. Yfirmaður K tjáði henni munnlega 28. apríl 2010 að henni yrði sagt upp frá 1. ágúst 2010 og sendi henni síðar sama dag formlegt uppsagnarbréf. K leitaði til stéttarfélags síns og lögmanns þess, sem ritaði bréf og gerði kröfu til þess á grundvelli 30. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof nr. 95/2000 að uppsögnin yrði dregin til baka en því var hafnað.

 

K taldi sig eiga rétt til skaðabóta vegna ólögmætrar riftunar Greiningar- og ráðgjafastöðvarinnar á ráðningarsamningi. Skaðabótakrafan tók mið af því tjóni sem riftunin olli og miðaðist við laun út það tímabil sem K taldi sig eiga að njóta verndar gegn uppsögnum í starfi á grundvelli 30. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof nr. 95/2000. K taldi óumdeilt í málinu að hún hafi greint forsvarsmönnum Greiningar- og ráðgjafastöðvar ríkisins frá þungun sinni um miðjan febrúar 2010. Hún hafi því notið verndar gegn uppsögnum atvinnurekenda með vísan til nefnds lagaákvæðis þar sem komi fram að óheimilt sé að segja starfsmanni upp störfum vegna þess að hann hafi tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs eða sé í fæðingar- eða foreldraorlofi nema gildar ástæður séu fyrir hendi og skuli þá skriflegur rökstuðningur fylgja uppsögninni. K njóti ekki einungis verndar gegn uppsögnum á meðan hún sé í fæðingarorlofi heldur einnig allt til þess tíma er hún hafi að fullu tekið út fyrirhugað fæðingarorlof. Þá taki við þriggja mánaða uppsagnarfrestur samkvæmt kjarasamningi. K mótmælti því að gildar ástæður hafi verið fyrir uppsögninni. Einungis hafi verið um það rætt að henni kynni að verða sagt upp ef læknir, sem hefði rétta sérmenntun byðist. Samt hafi verið gerður samningur um fastráðningu örfáum mánuðum áður en henni hafi verið sagt upp. Enginn áskilnaður hafi verið í fastráðningarsamningi um að henni yrði sagt upp ef annar starfsmaður byðist. Þá hafi skriflegum rökstuðningi fyrir uppsögninni verið ábótavant.

 

Íslenska ríkið krafðist sýknu og mótmælti því að um ólögmæta riftun á ráðningarsamningi hafi verið að ræða. Uppsögn K hafi ekki stafað af því að hún hafi tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingarorlofs heldur hafi legið gildar ástæður að baki uppsögninni í skilningi 30. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof nr. 95/2000. Forstöðumaður Greiningar- og ráðgjafastöðvar ríkisins hafi allt frá upphafi ráðningar K gert henni grein fyrir því að ráðningin væri aðeins tímabundin. Það að gerður hafi verið ótímabundinn ráðningarsamningur við K hafi eingöngu byggst á því að stofnun¬inni hafi verið óheimilt að gera á ný tímabundinn samning við K þar sem hún hafði starfað þar samfellt í tvö ár, sbr. 2. mgr. 41. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Við gerð samningsins hafi upphafleg forsenda vinnusambandsins verið ítrekuð og því ljóst að ráðningu K myndi ljúka þegar sérfræðilæknir fengist til starfa. Uppsögnin hafi því ekki tengst þungun K heldur komið til af ástæðum sem snert hafi uppbyggingu faglegrar þekkingar á stofnuninni. Gildar ástæður hafi því verið fyrir uppsögn K og í uppsagnarbréfi hafi þær komið skýrt fram. Íslenska ríkið mótmælti því að K ætti kröfu til bóta vegna uppsagnar. Uppsögn á ráðningarsamningi K var að mati íslenska ríkisins lögmæt og breyti þar engu um að K hafi tilkynnt að hún væri barnshafandi. Þar sem tilefni starfsloka K megi rekja til þeirrar forsendu sem snerta uppbyggingu faglegrar starfsemi stofnunarinnar og að sú forsenda var K kunn verði ekki séð að nokkur grundvöllur sé fyrir skaðabótakröfu hennar. Til vara krafðist íslenska ríkið lækkunar á bótakröfu K.

 

Héraðsdómur taldi óumdeilt í málinu að uppsögn K  hafi ekki tengst því að hún hafi tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingarorlofs. Aðila greini á um hvort gildar ástæður hafi búið að baki uppsögninni. Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins starfi á grundvelli laga og að stofnuninni sé ætlað að tryggja það markmið laganna að börn með alvarlegar þroskaraskanir sem geta leitt til fötlunar fái greiningu, ráðgjöf og önnur úrræði sem miði að því að draga úr afleiðingum röskunarinnar, enn fremur að tryggja öflun, viðhald og miðlun fræðilegrar þekkingar á þessu sviði. Miklu skipti fyrir stofnunina að til hennar ráðist starfsfólk með sérþekkingu á málefnum barna með alvarlegar þroskaraskanir til þess að umrædd markmið náist og stofnunin geti byggt upp faglega þekkingu. Ekki hafi reynst unnt að manna stöðu læknis með sérfræðiþekkingu í fötlunum barna og því hafi K, sem sé með almennt lækningaleyfi og hafði ekki hug á að afla sér slíkrar þekkingar, verið ráðin í stöðuna. Barnalæknir með sérfræðiviðurkenningu og reynslu í taugasjúkdómum barna og hæfingu hafði sambandi við forstöðumann í ársbyrjun 2010 og lýsti yfir áhuga á að starfa hjá stofnuninni. Var staða K því auglýst laus til umsóknar og K jafnframt sagt upp störfum. Læknirinn sem hafði samband við stofnunina reyndist eini umsækjandinn um stöðuna og var hann ráðinn til starfans. Héraðsdómur taldi að með hliðsjón af markmiðum laga um Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins og nauðsyn stofnunarinnar til að byggja upp faglega þekkingu yrði að fallast á það með íslenska ríkinu að gildar ástæður hafi verið fyrir uppsögn K og því heimilt að segja henni upp störfum þrátt fyrir ákvæði 30. gr. laga nr. 95/2000. Var íslenska ríkið sýknað af kröfum K

 

.
Hæstiréttur staðfesti dóminn hinn 24. nóvember sl. með þeirri athugasemd að K byggi kröfu sína á hendur íslenska ríkinu á því að Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins hafi verið óheimilt að segja henni upp störfum vegna ákvæða 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof. Óumdeilt sé að uppsögn K tengdist því ekki að hún hafði tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingarorlofs, heldur greinir aðila á um hvort gildar ástæður hafi búið að baki uppsögninni í skilningi lagagreinarinnar. K hafi ekki sérmenntun á því sviði sem starf hennar hjá Greiningar- og ráðgjafarstöðinni laut að og skýri K frá því að í byrjun janúar 2010 hafi sér verið gerð grein fyrir að til stæði að ráða í sinn stað starfsmann með slíka sérþekkingu. Hafi sú ákvörðun einnig verið kynnt starfsmönnum stofnunarinnar með tölvubréfi 1. febrúar 2010. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verði uppsögn áfrýjanda ekki talin hafa verið andstæð 30. gr. laga nr. 95/2000.

 

Dóminn í heild má lesa HÉR